 |
Αξιολόγηση Προγραμμάτων Σπουδών Πληροφορικής
Η πληροφορική αν και νεότατη επιστήμη κατάφερε σε ελάχιστο χρόνο να αλλάξει σε παγκόσμιο επίπεδο κάθε έκφανση της κοινωνίας και της οικονομίας. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να ιδρυθούν στην Ελλάδα σε ένα πολύ σύντομο χρονικό διάστημα πάρα πολλά τμήματα ΑΕΙ και ΤΕΙ που προσφέρουν εκπαίδευση σε διάφορους τομείς της πληροφορικής και των εφαρμογών της. Η παρούσα μελέτη εξετάζει όλα τα προγράμματα σπουδών αυτών των τμημάτων και αξιολογεί ποσοτικά την πληρότητά τους στο γνωστικό πεδίο της πληροφορικής. Με τον όρο πληροφορική αναφερόμαστε συγκεκριμένα στην επιστήμη των υπολογιστών (computer science) και όχι σε συναφή με αυτή πεδία όπως τη μηχανική υπολογιστών (computer engineering) ή τις τηλεπικοινωνίες. Με τον όρο πρόγραμμα σπουδών αναφερόμαστε στο σύνολο των μαθημάτων που οδηγούν είτε σε πτυχίο ενιαίου κύκλου σπουδών είτε σε πτυχίο συγκεκριμένης κατεύθυνσης (σε περίπτωση που ένα τμήμα προσφέρει υποχρεωτικές κατευθύνσεις ή κύκλους σπουδών). Να τονίσουμε επίσης ότι η παρούσα αξιολόγηση δεν αφορά τα τμήματα συνολικά αλλά μόνο τα προγράμματα σπουδών που αυτά προσφέρουν.
Μεθοδολογία Αξιολόγησης
Υπάρχουν πολλοί τρόποι να αξιολογήσει κανείς ένα πρόγραμμα σπουδών. Η παρούσα αξιολόγηση εστιάζεται στην πληρότητα των προγραμμάτων σπουδών και δεν υπεισέρχεται σε θέματα ποιότητας τα οποία είναι ως επί τω πλείστον υποκειμενικά και μη μετρήσιμα. Σκοπός μας είναι να μετρήσουμε, στα πλαίσια πάντα του εφικτού, την αναμενόμενη (expected) γνώση που ένα πρόγραμμα σπουδών θα προσφέρει στον απόφοιτό του. H πραγματική γνώση του κάθε αποφοίτου θα παρουσιάσει φυσικά μια διακύμανση αλλά σκοπός μας δεν είναι να αξιολογήσουμε τον κάθε απόφοιτο χωριστά αλλά την αναμενόμενη γνώση που ένα πρόγραμμα σπουδών του εξασφαλίζει. Η προτεινόμενη μεθοδολογία, όπως φυσικά και κάθε μορφής αξιολόγηση, δεν είναι δυνατόν να καλύψει όλες τις πτυχές ενός θέματος. Προσφέρει ωστόσο ένα χρήσιμο μέτρο τόσο για την εσωτερική αξιολόγηση του κάθε προγράμματος σπουδών όσο και για τη σύγκρισή του με άλλα.
Για το σκοπό της αξιολόγησης σχηματίσθηκε ένα Πρότυπο Πρόγραμμα Σπουδών Πληροφορικής (ΠΠΣΠ) και ορίσθηκε αναλυτικά η ύλη του κάθε μαθήματος. Με βάση το ΠΠΣΠ βαθμολογήθηκαν στη συνέχεια όλα τα προγράμματα σπουδών των τμημάτων που σχετίζονται ή επικαλούνται δεσμούς με την πληροφορική. Το ΠΠΣΠ αποτελείται από 36 βασικά μαθήματα τα οποία προσφέρουν έναν πλούσιο κορμό γνώσεων και καλύπτουν επαρκώς το φάσμα της πληροφορικής σήμερα. Τα 36 αυτά μαθήματα αποτελούν δηλαδή το σύνολο των υποχρεωτικών μαθημάτων ενός ιδανικού προγράμματος σπουδών και όχι το σύνολο όλων των μαθημάτων που θα έπρεπε αυτό να προσφέρει. Ένας ολοκληρωμένος απόφοιτος πληροφορικής σήμερα θα έπρεπε ιδανικά να τα έχει όλα διδαχθεί.. Η επιλογή του συγκεκριμένου προγράμματος βασίσθηκε σε διεθνή πρότυπα σπουδών και ήταν μια συλλογική προσπάθεια πολλών Πληροφορικών που έχουν γνωρίσει και συγκρίνει μέσα από τις σπουδές τους αρκετά προγράμματα σπουδών τόσο του εσωτερικού όσο και του εξωτερικού.
Για κάθε μάθημα του ΠΠΣΠ αξιολογήθηκε τόσο η πληρότητα του θεωρητικού του μέρους (διαλέξεις, σεμινάρια, κλπ.) όσο και αυτή του πρακτικού του (ασκήσεις, εργαστήρια, κλπ.). Η βαθμολόγηση του κάθε προγράμματος σπουδών προκύπτει από τον ακόλουθο τύπο που εκφράζει την αναμενόμενη τιμή (expected value) παρακολούθησης του ΠΠΣΠ
Με p συμβολίζουμε την πιθανότητα παρακολούθησης του κάθε μαθήματος. Ένα μάθημα που είναι υποχρεωτικό σε ένα πρόγραμμα σπουδών θα βαθμολογηθεί επομένως με p=1. Με t συμβολίζουμε το συντελεστή βαρύτητας του θεωρητικού μέρους του μαθήματος και με l τον αντίστοιχο συντελεστή του πρακτικού μέρους. Οι δύο αυτοί συντελεστές είναι διαφορετικοί για κάθε μάθημα αλλά το άθροισμά τους είναι πάντοτε ίσο με 1. Τέλος, Θ είναι η βαθμολογία που πέτυχε ένα μάθημα αναφορικά με την πληρότητα του θεωρητικού του μέρους, και Π η αντίστοιχη του πρακτικού. Οι δύο αυτές βαθμολογίες κυμαίνονται από 0 μέχρι 1. Η μέγιστη βαθμολογία που μπορεί να συγκεντρώσει ένα πρόγραμμα σπουδών είναι επομένως ίση με 1.
Να σημειώσουμε επίσης ότι όλα τα προγράμματα σπουδών αξιολογήθηκαν και διασταυρώθηκαν από δύο ανεξάρτητα μέρη.
Συγκριτικά Αποτελέσματα
Τα αποτελέσματα της αξιολόγησης δείχνουν ότι τα περισσότερα τμήματα που ασχολούνται αποκλειστικά με την πληροφορική έχουν προγράμματα σπουδών με ικανοποιητική πληρότητα που θα μπορούσε όμως να είναι ακόμη υψηλότερη δεδομένου ότι τα περισσότερα από αυτά προσφέρουν έναν πολύ μεγαλύτερο αριθμό μαθημάτων από αυτόν που ορίζει το ΠΠΣΠ. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι κάποια προγράμματα σπουδών που ενώ προσφέρουν περισσότερα από 100 μαθήματα δεν κατάφεραν να συγκεντρώσουν στη συνολική βαθμολογία τους ούτε το 0.5 στα 36 μαθήματα του ΠΠΣΠ. Όσον αφορά τα συναφή με την πληροφορική προγράμματα σπουδών (π.χ. ηλεκτρολογίας, γεωπληροφορικής, διοίκησης, κ.α.), όπως ήταν αναμενώμενο αυτά προσφέρουν μια μερική μόνο κάλυψη του γνωστικού αντικειμένου και εστιάζονται κυρίως στις εφαρμογές της πληροφορικής ή τη χρήση της ως εργαλείου.
Γενικά Συμπεράσματα, Παρατηρήσεις και Προτάσεις
Όσο περισσότερα γνωστικά αντικείμενα καλύπτει ένα τμήμα κάτω από ένα ενιαίο πτυχίο, τόσο μικρότερη είναι η πληρότητα των γνώσεων Πληροφορικής που λαμβάνει ο πτυχιούχος του. Το αποτέλεσμα είναι μεν ένα μεγαλύτερο εύρος γνώσεων με μικρότερη όμως εμβάθυνση που συνοδεύεται παράλληλα και από ελλείψεις σε βασικά μαθήματα. Σε ένα διαφορετικό μοντέλο εκπαίδευσης κάτι τέτοιο θα ήταν απόλυτα θεμιτό. Στην Ελλάδα όμως που ο τίτλος του πτυχίου, και όχι η κατεύθυνση σπουδών, είναι αυτός που ορίζει και τα όποια επαγγελματικά δικαιώματα, είναι σαφές ότι ένα πτυχίο με πολλαπλά γνωστικά αντικείμενα αδικεί όλους τους υπολοίπους που επιλέγουν να σπουδάσουν μία μόνο επιστήμη σε όλο της το εύρος.
Η διάκριση μεταξύ επιστήμης και μηχανικής στις ΤΠΕ είναι παροχημένη και αναχρονιστική και αυτό γίνεται ιδιαίτερα προφανές από την ομοιότητα που παρουσιάζουν σήμερα τα προγράμματα σπουδών μεταξύ πανεπιστημιακών και πολυτεχνικών τμημάτων. Είναι επομένως επιτακτική ανάγκη να πάψει να υφίσταται οποιαδήποτε διάκριση μεταξύ αυτών των τμημάτων και επιπλεόν να ευθυγραμμιστεί η διάρκεια των σπουδών τους. Αυτό θα βοηθήσει τον κλάδο να απαλλαγεί από τις διακρίσεις που του έχουν κατά καιρούς επιβάλλει και να λειτουργήσει σε ένα ενιαίο πλαίσιο κανόνων και στόχων.
Η δημιουργία κατευθύνσεων σπουδών σε ένα τμήμα υποτίθεται πως βασίζεται στην εμπειρία του τμήματος, τη μακρόχρονη λειτουργία του και την ύπαρξη επαρκούς προσωπικού και υποδομής. Ωστόσο, σε πολλά ΤΕΙ αλλά και κάποια ΑΕΙ, έχουν δημιουργηθεί κατευθύνσεις ακόμη και σε τμήματα που δεν έχουν το στοιχειώδη αριθμό μελών ΔΕΠ ή την απαραίτητη υποδομή και εμπειρία. Επιπλέον, και ενώ θα περίμενε κανείς οι κατευθύνσεις αυτές να συνιστούν μεγάλες και σαφώς καθορισμένες υποπεριοχές της πληροφορικής, σε πολλές περιπτώσεις αυτές είναι εντελώς ασαφείς και αόριστες υποπεριοχές που δεν αφορούν περισσότερα του ενός ή δύο μαθημάτων μόνο!
Τα τμήματα ΤΕΙ αν και τυπικά ανωτατοποιήθηκαν συνεχίζουν εντούτοις να έχουν προγράμματα σπουδών με μειωμένες ώρες θεωρίας που δεν ξεπερνούν τις 3 ώρες ανά εβδομάδα. Αυτό συμβαίνει ακόμη και όταν ένα μάθημα δεν έχει εργαστήριο. Την ίδια στιγμή τα αντίστοιχα τμήματα ΑΕΙ αφιερώνουν μόνο για τη θεωρία από 3 έως 5 ώρες εβδομαδιαίως ενώ πολλά μαθήματά τους προσφέρουν και επιπλέον ώρες για εργαστηριακές ασκήσεις. Τα ΤΕΙ επίσης έχουν σοβαρές ελλείψεις σε μαθήματα θεωρητικής πληροφορικής. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το γεγονός ότι μόνο δύο εξ αυτών προσφέρουν το μάθημα “Θεωρίας Υπολογισμού”.
Πολλά νέα τμήματα ΤΕΙ ιδρύθηκαν βιαστικά και χωρίς ιδιαίτερη μέριμνα για τη στελέχωση και την υποδομή τους. Στις περισσότερες των περιπτώσεων οι ελλείψεις σε υλικοτεχνική υποδομή και σε εκπαιδευτικό προσωπικό είναι τραγικά εμφανείς ακόμη και σήμερα, αρκετά χρόνια μετά την ίδρυσή τους. Επιπλέον, όλα τα τμήματα ΤΕΙ πληροφορικής δέχονται ετησίως από διπλάσιο μέχρι πενταπλάσιο αριθμό φοιτητών σε σχέση με τα πολύ πιο οργανωμένα, που εξακολουθούν όμως να έχουν ελλείψεις, τμήματα ΑΕΙ.
Η επιλογή των ονομάτων σε αρκετά τμήματα πληροφορικής ή στις κατευθύνσεις τους φαίνεται να απέχει πολύ από τη διεθνή πρακτική και στερείται μια στοιχειώδη επιστημονική τεκμηρίωση (π.χ. "Εφαρμογών πληροφορικής στη βιοϊατρική", “Τεχνολογίας Τηλεφαρμογών”, κ.α.). Άλλα πάλι χρησιμοποιούν προσδιορισμούς και πλεονασμούς με αποκλειστικό σκοπό τον εντυπωσιασμό της κοινής γνώμης (π.χ. “Τηλεπληροφορικής”, “Πληροφορικής και Πολυμέσων”, κ.α.). Τέλος, υπάρχουν τμήματα πληροφορικής που ενώ προσφέρουν τις ίδιες σπουδές με όλα τα υπόλοιπα αυτά επιλέγουν είτε μια διπλή ταυτότητα (π.χ. Πληροφορικής και Μηχανικών Υπολογιστών) είτε ένα όνομα που δεν έχει επιστημονική βάση (π.χ. Μηχανικών Πληροφορικής).
Πίνακες και Γραφήματα
Tμήματα ΑΕΙ και ΤΕΙ των οποίων τα προγράμματα σπουδών αξιολογήθηκαν